U organizaciji Narodnog muzeja Kruševac u utorak, 30. juna biće upriličeno svečano otvaranje izložbe Plemeniti grad Koznik.
Turbulentne istorijske prilike u srpskoj državi s kraja 14. i početkom 15. veka, uzrokovale su podizanje i obnovu srednjovekovnih gradova u teško pristupačnim područjima. Sa tradicionalnim ortifikacijskim normama i manjim specifičnostima toj grupi svakako pripada i grad Koznik. Za razliku od kasnosrednjovekovnih središta Moravske Srbije, koja su podignuta na nižim položajima, kao što su Kruševac, Stalać, Trubarevo ili Smederevo, Koznik spada u red dobro branjenih brdskih utvrđenja originalne osnove koja svoj vrhunac doživljavaju u vreme kneza Lazara i despota Stefana Lazarevića. Uz povremene pauze, arheološka istraživanja Koznika sa pratećim konzervatorskim radovima, trajala su preko pola veka. Od prve istraživačke kampanje sprovedene 1971. godine, pa do zadnje iz 2022. godine, uložen je veliki trud u izučavanju ovog značajnog centra srpske srednjovekovne države. Radovima u organizaciji Zavoda za zaštitu spomenika kulture Kraljevo, koji su trajali do 1988. godine, prikupljena je velika količina pokretne arheološke građe, uz dokumentovanje i zaštitu postojećih gradskih celina. Stručnjaci zavoda sa svojim timovima dali su nemerljiv doprinos istraživanjima grada kroz ostvarene rezultate sa prostora kula i jugozapadnih i severoistočnih gradskih zona, čineći njegovu važnost i potencijal neupitnim.
Priča o Kozniku je nastavljena u novom milenijumu, sa četiri arheološke kampanje, koje su u periodu od 2009. do 2022. godine sprovedene u organizaciji Zavičajnog muzeja Župe iz Aleksandrovca. Na čelu sa eminentnim stručnjacima sa Departmana za arheologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu i Istorijskog instituta, dobijena su nova saznanja o graditeljskim fazama i postojećim objektima u gradskom jezgru, uz posebno značajne rezultate na prostoru Podgrađa, čime je predstava o gradu Kozniku konačno dobila jasnu formu.
Uz obilje pokretnih nalaza, izložba prikazuje osam tema koje se bave istorijatom grada i istraživanja, elementima fortifikacije, fresko slikarstvom, kamenom plastikom, arhezoološkim i arheobotaničkim analizama i savremenim metodama u arheologiji. Svaki od segmenta je pažljivo koncipiran i prezentovan od strane kolega iz različitih naučnih oblasti, koji su svojim tekstovima u katalogu istakli glavne karakteristike grada.
Izložba je realizovana u saradnji sa stručnjacima iz Laboratorije za bioarheologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu, Galerije fresaka Narodnog muzeja Srbije, VINARH centra pri Institutu za nuklearne nauke Vinča, Zavičajnog muzeja Župe Aleksandrovac i Narodnog muzeja Kruševac, koji su svojom posvećenošću i predanim radom učinili katalog i izložbu kvalitetnijim i sadržajnijim.
Autori izložbe su: Marin Bugar, muzejski savetnik Narodnog muzeja Kruševac i dr Dejan Bulić, naučni saradnik Istorijskog instituta u Beogradu.
Svečano otvaranje izložbe biće realizovano u utorak, 30. juna 2026. godine, sa početkom u 19 časova u Svečanoj sali Narodnog muzeja Kruševac.
Trajanje izložbe je od 30. juna do 31. avgusta 2026. godine.
